नेपालको राजनीतिक रङ्गमञ्चमा पछिल्ला केही वर्षयता एउटा रोचक र अर्थपूर्ण फेरबदल महसुस गरिएको छ । दशकौँदेखि स्थापित राजनीतिक दलहरू र तिनका नेतृत्वको एकाधिकारलाई चुनौती दिँदै नयाँ शक्तिहरूको उदय भएको छ । यो उदय केवल दलहरूको संख्या वृद्धि मात्र होइन, बरु नागरिकमा व्याप्त चरम असन्तुष्टि र नयाँ विकल्पको तीव्र खोजीको एउटा स्वाभाविक उपज हो ।
सूचना प्रविधिको पहुँच, सामाजिक सञ्जालको प्रभाव र युवा पुस्तामा देखिएको राजनीतिक चेतनाले नेपाली राजनीतिलाई एउटा नयाँ मोडमा उभ्याइदिएको छ । तर, यहाँ एउटा गम्भीर प्रश्न भने अझै अनुत्तरित छ- के यो उदय वास्तवमै दीर्घकालीन परिवर्तनको संकेत हो त ?
नेपालमा राजनीतिक व्यवस्था परिवर्तन भए पनि नागरिकको अवस्थामा खासै सुधार आउन सकेन । बारम्बारको सरकार परिवर्तन, आन्तरिक शक्ति संघर्ष र नीतिगत भ्रष्टाचारले गर्दा जनतामा परम्परागत दलहरू र तिनका नेताप्रति एउटा गहिरो वितृष्णा पैदा भयो । सार्वजनिक सेवा प्रवाहमा ढिलासुस्ती, आर्थिक शिथिलता र देशभित्रै भविष्य नदेखेर लाखौँ युवाहरू विदेश पलायन हुनुपर्ने बाध्यताले नागरिकमा विद्रोहको भावना जागृत गरायो । यही सामूहिक निराशाको जगमा नयाँ राजनीतिक शक्तिहरूको बीजारोपण भएको देखिन्छ । परम्परागत नेतृत्वले ‘डेलिभरी’ दिन नसकेपछि जनताले नयाँ अनुहार र नयाँ सोचलाई परीक्षण गर्ने जमर्को गरेका हुन् ।
नयाँ राजनीतिक शक्तिहरूले पारदर्शिता, सुशासन र उत्तरदायित्वलाई आफ्नो मुख्य एजेन्डा बनाएका छन् । उनीहरूले परम्परागत राजनीतिको ‘सिन्डिकेट’ तोड्दै नागरिकका दैनिक समस्यालाई सम्बोधन गर्ने वाचा गरेका छन् । विशेषगरी शिक्षित मध्यम वर्ग र विदेशबाट फर्किएका वा जान तयार युवाहरूले यी शक्तिहरूमाथि ठूलो भरोसा राखेका छन् । जनताको अपेक्षा छ कि- नयाँ नेतृत्वले भ्रष्टाचारको जालो छिमोल्नेछ, रोजगारीका अवसरहरू सिर्जना गर्नेछ र कर्मचारीतन्त्रलाई जनमुखी बनाउनेछ । यी शक्तिहरूले राजनीतिलाई ‘सेवा’ को रूपमा परिभाषित गर्ने प्रयास गरेकाले पनि यसतर्फको आकर्षण बढेको हो ।
नयाँ शक्तिहरूका लागि उत्साह जति छ, चुनौतीका चाङ पनि उस्तै छन् । पहिलो त, उनीहरूसँग शासन सञ्चालन र जटिल राज्य संयन्त्र परिचालनको व्यावहारिक अनुभवको कमी छ । भावना र नारामा राजनीति गर्नु र सत्ताको बागडोर सम्हालेर परिणाम दिनु नितान्त भिन्न कुरा हुन् । अर्कोतिर, परम्परागत शक्तिहरूको घेराबन्दी र विद्यमान ऐन-कानुनको जटिलताभित्र रहेर काम गर्नु उनीहरूका लागि ‘अग्निपरीक्षा’ सरह छ । यदि नयाँ शक्तिहरूले पनि सत्ता प्राप्तिकै लागि पुरानै शैलीका गठबन्धन र दाउपेच अपनाउन थाले भने उनीहरूको ओज समाप्त हुन समय लाग्ने छैन ।
नयाँ शक्तिको उदयलाई लिएर अहिले दुईवटा धार देखिएका छन् । एउटा धारले यसलाई व्यवस्था सुदृढीकरण र राजनीतिक शुद्धीकरणको प्रस्थानविन्दु मान्दछ भने अर्को धारले यसलाई केवल ‘पपुलिजम’ वा क्षणिक आवेगको संज्ञा दिन्छ । यदि नयाँ शक्तिले आफूलाई विचार र पद्धतिका आधारमा संस्थागत गर्न सकेनन् भने यो केवल एउटा चुनावी लहरमा मात्र सीमित हुने जोखिम रहन्छ । जनताले विकल्प खोजेका हुन्, तर त्यो विकल्प पुरानोभन्दा पनि कमजोर भयो भने फेरि निराशाको अर्को चरण सुरु हुन सक्छ ।
नेपालको राजनीतिमा नयाँ शक्तिको उदय हुनु आफैँमा लोकतन्त्रको सुन्दर पक्ष हो । यसले पुराना दलहरूलाई सच्चिन दबाब दिएको छ भने नागरिकलाई छनोटको अवसर प्रदान गरेको छ । तर, नयाँ शक्तिहरूको भविष्य उनीहरूले गर्ने वाचामा होइन, बरु उनीहरूले दिने परिणाममा निर्भर गर्दछ । यदि उनीहरूले पारदर्शिता र सुशासनको मार्गमा आफूलाई अडिग राख्न सके भने यो नेपालको समृद्धिका लागि एउटा सुनौलो अवसर सावित हुनेछ । अन्यथा, यो केवल पात्र परिवर्तनको एउटा अर्को शृङ्खला मात्र बन्नेछ । त्यसैले, अहिलेको समय नयाँ शक्तिहरूका लागि आफ्नो योग्यता प्रमाणित गर्ने र जनताको विश्वासलाई संस्थागत गर्ने ऐतिहासिक अवसर हो ।
