टोकियो – खाडी क्षेत्रमा केही दिनदेखि बढेको तनाव कम गर्न इरान र अमेरिकाबीच आक्रमण रोक्ने र पुनः वार्तामा बस्ने सहमति भएको अमेरिकी सञ्चारमाध्यम एक्सिओसले जनाएको छ ।
एक्सिओसका अनुसार दुई देशका प्रतिनिधिहरू मंगलबार कतारमा भेट्ने तयारीमा छन् । वार्तामा होर्मुज जलडमरूमध्यलाई लिएर बढेको विवाद, युद्धविरामको कार्यान्वयन र इरानको आणविक कार्यक्रमजस्ता विषयमा छलफल हुने अपेक्षा गरिएको छ । तर रोयटर्सले उक्त विवरण स्वतन्त्र रूपमा तत्काल पुष्टि गर्न नसकेको जनाएको छ । ह्वाइट हाउसले पनि यसबारे तत्काल प्रतिक्रिया दिएको छैन ।
पछिल्ला केही दिनयता होर्मुज जलडमरूमध्य आसपास आक्रमण र प्रत्याक्रमण तीव्र बनेको थियो । बिहीबार इरानी पक्षबाट प्रहार गरिएको भनिएको एउटा प्रोजेक्टाइल कार्गो जहाजमा लागेपछि स्थिति थप तनावपूर्ण बनेको थियो । त्यसयता अमेरिका र इरान दुवैले एक–अर्कालाई जुन १७ मा भएको अस्थायी युद्धविराम उल्लंघन गरेको आरोप लगाउँदै आएका छन् ।
आइतबार बिहान इरानले कुवेत र बहराइनस्थित अमेरिकी सैन्य स्थलहरूलाई लक्षित गर्दै मिसाइल र ड्रोन प्रहार गरेको जनाएको थियो । त्यसअघि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानले सम्झौता पालना नगरे गम्भीर सैन्य कारबाही हुन सक्ने चेतावनी दिएका थिए ।
ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमार्फत अमेरिका अब “धैर्य राख्न नसक्ने अवस्थामा पुग्न सक्ने” भन्दै इरानी नेतृत्वप्रति कडा चेतावनी दिएका थिए । उनको अभिव्यक्तिपछि खाडी क्षेत्रमा सुरक्षा सतर्कता थप बढेको थियो ।
यसैबीच, इजरायलले पनि आइतबार लेबनानमा इरान समर्थित हिज्बुल्लाहसँग सम्बन्धित सशस्त्र समूहलाई लक्षित गरी पुनः आक्रमण गरेको जनाएको छ । इजरायली सेनाका अनुसार दक्षिण लेबनानको एक गाउँमा भूमिगत संरचना ध्वस्त पारिएको छ । लेबनानसँग शुक्रबार मात्र नयाँ युद्धविराम सहमति भएको अवस्थामा भएको यो आक्रमणले क्षेत्रीय तनाव अझै नाजुक अवस्थामा रहेको देखाएको छ ।
होर्मुज जलडमरूमध्य विश्वकै अत्यन्त महत्त्वपूर्ण ऊर्जा ढुवानी मार्गमध्ये एक हो । द्वन्द्वका कारण इरानले लामो समयदेखि उक्त मार्ग आंशिक रूपमा बन्द राखेको बताइएको छ । यसले अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा आपूर्ति र तेल बजारमा असर पर्न सक्ने चिन्ता बढाएको छ ।
यसअघि अमेरिका र इरानबीच स्विट्जरल्याण्डमा मध्यस्थतासहित एक चरणको वार्ता भएको थियो । अमेरिकी उपराष्ट्रपति जे.डी. भान्स र इरानी संसद्का सभामुख मोहम्मद बाकर कालिबाफ सहभागी भएको उक्त वार्तापछि वासिङ्टनले तेहरानमाथिका केही प्रतिबन्धमा छुट दिएको थियो । तर त्यसपछि पनि दुवै पक्षबीच झडप र आरोप–प्रत्यारोप रोकिएको थिएन ।
इरानले आइतबारका लागि तय भएको प्राविधिक वार्ता पनि रद्द गरेको थियो । इरानी पक्षले देशमाथि भएका पछिल्ला आक्रमण र समझदारीपत्रमा उल्लेख गरिएका सर्तहरू पूरा नभएको कारण देखाएको छ । इरानी अधिकारी मेहदी फजाइलीका अनुसार रोक्का गरिएको रकममा पहुँच प्राप्त भयो कि भएन भन्ने कुरा पनि सम्झौताको कार्यान्वयनसँग जोडिएको विषय हो ।
इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्सले अमेरिकी आक्रमणले युद्धविराम उल्लंघन गरेको भन्दै त्यसले कूटनीतिक प्रक्रिया नै रोक्न सक्ने चेतावनी दिएको छ । इरानी पक्षले अमेरिकी सैन्य अड्डाहरूलाई आगामी दिनमा थप दबाबमा पार्ने चेतावनीसमेत दिएको छ ।
अमेरिकी अधिकारीहरूले इरानले मध्यपूर्वस्थित अमेरिकी सुविधाहरूलाई निशाना बनाएको पुष्टि गरे पनि अहिलेसम्म अमेरिकी पक्षमा मानवीय क्षति वा ठूलो भौतिक क्षति नभएको जनाएका छन् । कुवेती सेनाले दुईवटा ब्यालिस्टिक मिसाइल निष्क्रिय बनाएको र कुनै क्षति नभएको बताएको छ ।
