टोकियो – जापानभरि विदेशी कामदारहरूले यहाँका कारखाना, मत्स्यपालन र वर्कशपहरूलाई जीवित राखेका छन् । तर, छिमेकी मुलुकहरूमा पारिश्रमिक वृद्धि हुँदै जाँदा जापान अब विदेशी श्रमिकका लागि आकर्षक गन्तव्य नरहने हो कि भन्ने गम्भीर चिन्ता यहाँका व्यवसायीहरूमा बढेको छ ।
टोकियोको पूर्वमा पर्ने चिबा प्रिफेक्चरको चोशीस्थित एउटा पुरानो माछा प्रशोधन केन्द्र (क्यानरी) ले जापानको विदेशी कामदारप्रतिको बढ्दो निर्भरता र उनीहरूलाई टिकाउन भइरहेको प्रयासको एउटा सजीव तस्बिर प्रस्तुत गर्छ ।
काम र संघर्षको कथा
३८ वर्षीया हो थी थ्युई न्युङ बिहान ८ बजे एसेम्बली लाइनमा आफ्नो काम सुरु गर्छिन् । उनको काम हरेक केही घण्टामा परिवर्तन भइरहन्छ: कहिले मेसिन चलाएर माछाको टाउको र पुच्छर काट्ने, कहिले हातले अनावश्यक वस्तुहरू हटाउने त कहिले ग्रिलिङ मेसिनबाट होसियारीपूर्वक माछा निकाल्ने ।
हरेक काममा एकाग्रता र सटिकता आवश्यक पर्छ । ‘सुरुमा धेरै चरणहरू भएकाले म अलि अलमलमा परेकी थिएँ,’ उनी भन्छिन्, ‘तर मैले चाँडै सिकेँ । काम परिवर्तन भइरहने हुनाले बानी परेपछि मलाई यो रमाइलो लाग्न थाल्यो ।’
न्युङ भियतनामी प्राविधिक प्रशिक्षार्थी हुन् । उनी गत गर्मीमा आफ्ना पति र आठ वर्षीय छोरालाई छोडेर जापान आएकी हुन् । उक्त उद्योगमा कार्यरत ८० जनामध्ये १६ जना भियतनामी प्रशिक्षार्थी छन् । जापानले हाल आफ्नो विवादित ‘प्राविधिक प्रशिक्षार्थी तालिम कार्यक्रम’ लाई प्रतिस्थापन गर्दैछ । सन् १९९३ मा स्थापित यो कार्यक्रमलाई सस्तो श्रम प्राप्त गर्ने माध्यम बनाइएको र कठोर कार्य अवस्था तथा मानव अधिकार हननको आरोप लाग्दै आएको छ । सन् २०२७ मा नयाँ प्रणाली सुरु गरिने योजना छ ।
विदेशी बिना चल्दैन उद्योग
न्युङ कार्यरत तावारा क्यानिङ कम्पनीका अध्यक्ष योसिहिसा तावारा भन्छन्, ‘विदेशी कामदार बिना चोशीको मुख्य उद्योग अस्तित्वमा रहनै सक्दैन । माछा मार्ने र अनलोड गर्नेदेखि थोक बिक्री र प्रशोधनसम्म, हरेक चरणमा उनीहरूले नै साथ दिएका छन् ।’
चोशीको यो अवस्था एक्लो होइन । जापानभरि धेरै क्षेत्रीय व्यवसायहरू बाँच्नका लागि विदेशी श्रममा निर्भर छन् । व्यवसायीहरूका अनुसार, कामदारको रोजाइमा परिरहन कम्पनीहरूले उनीहरूलाई गर्ने स्वागत र सहयोगको तरिकामा पुनर्विचार गर्नुपर्ने बेला आएको छ ।
न्युङ आर्थिक कारणले जापान आएकी हुन् । भियतनाममा दिनको १४ घण्टा काम गर्दा पनि उनको मासिक कमाइ करिब ८०,००० येन मात्र हुन्थ्यो, जुन जीवन निर्वाहका लागि अपर्याप्त थियो । लामो कामले उनलाई थकाउँथ्यो र छोरासँग बिताउने समय हुँदैनथ्यो ।
पतिको आम्दानी घटेपछि उनले आफन्तसँग करिब ६ लाख येन ऋण लिएर जापान आउने निधो गरिन् । ३० वर्षभन्दा माथिका आवेदकलाई स्वीकार गर्ने भएकाले उनले चोशी क्यानरीमा आवेदन दिएकी थिइन् । ‘एक्लै विदेश आउनु र सानो बच्चालाई छोड्नु धेरै गाह्रो निर्णय थियो,’ उनी भन्छिन्, ‘तर म अहिले कडा परिश्रम गर्न चाहन्छु ताकि फर्किएपछि उसलाई राम्रो शिक्षा दिन सकूँ र बढी समय बिताउन सकूँ ।’
भाडा र अन्य खर्च कटाएर जापानमा उनको मासिक बचत करिब १,३०,००० येन हुन्छ । उनी हरेक महिना ८०,००० देखि ९०,००० येन घर पठाउँछिन् र बाँकी रकममा मितव्ययी भएर बस्छिन् । हरेक साँझ काम सकेर नुहाएपछि उनी छोरासँग भिडियो कल गर्छिन्, जुन उनको दिनभरको थकान मेटाउने माध्यम बनेको छ ।
९६ वर्षअघि स्थापित तावारा क्यानिङले दैनिक ५० हजारदेखि १ लाख बट्टा उत्पादन गर्छ । कम्पनीले करिब २० वर्षदेखि प्रशिक्षार्थीहरू लिँदै आएको छ । जापानी कामदारको उमेर ढल्किँदै गएपछि र श्रम अभाव बढेपछि कम्पनीले विदेशी कामदार लिन थालेको हो ।
कम्पनीका अध्यक्ष ७० वर्षीय तावारा आफैं पटक-पटक भियतनाम पुगेर अन्तर्वार्ता लिने गर्छन् । धेरै भियतनामी आमाहरूले काम पाउन नसकेको थाहा पाएपछि उनले तीन वर्षअघि ३० वर्ष माथिका महिलाहरूलाई सक्रिय रूपमा भर्ना गर्न थालेका हुन् । कम्पनीले उनीहरूका लागि आवासको राम्रो व्यवस्था गरेको छ भने समुदायसँग घुलमिल गराउन प्रहरीसँगको गस्तीमा पनि सहभागी गराउँछ । ‘राष्ट्रियता जे भए पनि, एक अर्कालाई न्यानो अभिवादन गर्दा सम्बन्ध प्रगाढ हुन्छ,’ तावारा भन्छन् ।
सन् २०११ को महाभूकम्पपछि अन्य कम्पनीका प्रशिक्षार्थीहरू घर फर्किए पनि तावाराका कामदारहरू उनकै भरोसामा जापानमै बसेका थिए । यति धेरै विश्वास जिते पनि तावारा भविष्यप्रति चिन्तित छन् । ‘जापानको अर्थतन्त्र स्थिर छ, जबकि भियतनाम तीव्र गतिमा विकास गरिरहेको छ,’ उनी भन्छन्, ‘कतिपय देशमा जापानभन्दा बढी घण्टाको पारिश्रमिक छ । मलाई थाहा छैन उनीहरूले जापानलाई नै रोजिरहन्छन् कि नाइँ ।’
न्युङकी सहकर्मी ४० वर्षीया गुएन थी किम थुआनले आफ्ना छोराछोरीलाई कलेज पढाउन जापानमा काम गरिरहेकी छिन् र अगस्टमा आफ्नो भिसाको स्थिति परिवर्तन गरेकी छिन् । तावारा भन्छन्, ‘यहाँ आउनेहरू केवल ‘कामदार’ मात्र होइनन् । उनीहरू आफ्नै जीवन र योजना भएका मानिस हुन् र उनीहरूलाई छनौट गर्ने अधिकार छ । यदि उनीहरू बस्न चाहन्छन् भने, हामीले उनीहरूलाई सधैं जस्तै सहयोग गरिरहनुपर्छ ।’ –क्योदो
