टोकियो – जापानमा सुनामी र भीषण वर्षाजस्ता प्राकृतिक प्रकोपका बेला मानिसहरूलाई सुरक्षित स्थानमा जान आग्रह गर्नका लागि ड्रोनको प्रयोग गर्न थालिएको छ । मानवरहित यी विमानहरूले आकाशबाटै तत्काल चेतावनीहरू दिन सक्छन्, जसले गर्दा हरेक सेकेन्ड महत्त्वपूर्ण हुने यस्ता विपद्मा छिटो र सुरक्षित प्रतिक्रिया जनाउन सकिन्छ ।
सन् २०११ को ग्रेट इस्ट जापान भूकम्पपछि यो पहलले थप गति लिएको हो, जब केही नगरका कर्मचारीहरूले बासिन्दाहरूलाई भाग्न आग्रह गर्ने क्रममा ज्यान गुमाएका थिए । अहिले, स्थानीय सरकारहरूले ड्रोनको प्रयोगले जीवन बचाउन सकिने आशा गरेका छन्, यद्यपि यसको उच्च लागत भने व्यापक प्रयोगका लागि प्रमुख चुनौती बनेको छ ।
गत अगस्टमा, पश्चिमी जापानको तोकुशिमा शहरमा आवा ओडोरी उत्सव चलिरहेको बेला-जहाँ ठूलो संख्यामा पर्यटकहरू भेला हुन्छन्- एक पम्पिङ स्टेशनको छतमा स्पिकर र जीपीएस जडान गरिएको ड्रोन राखिएको थियो । यदि भूकम्प गएको भए, यो ड्रोन नजिकैको नदीमाथि उडेर नर्तकहरू र दर्शकहरूलाई उच्च स्थानमा जान आग्रह गर्ने सन्देशहरू प्रसारण गर्ने थियो ।
ड्रोन तैनाथ गर्ने निर्णय गत वर्षको उत्सवबाट आएको हो, जब अधिकारीहरूले मध्यदेखि दक्षिणपश्चिमी जापानको प्रशान्त तटमा फैलिएको नान्काई ट्रफ वरपर ठूलो भूकम्पको जोखिम बढेको बारे अस्थायी चेतावनी जारी गरेका थिए । आयोजक समितिले हतारमा कार्यक्रम स्थलमा खाली गर्ने मार्गका नक्साहरू टाँसेको थियो, तर यस प्रयासले आगन्तुकहरूमाझ अन्योल र चिन्ता पैदा गर्यो । समितिका अध्यक्ष कोजी शोमोले सम्झँदै भने, ‘यो हतारमा तयार पारिएको थियो र यसले चिन्ता बढायो ।’
त्यस अनुभवपछि, अधिकारीहरूले तत्काल प्रतिउपायहरूमा काम गर्न थाले, जसले यस वर्ष ड्रोन प्रणालीको सुरुवात गर्यो । शोमोले भने, ‘यस पटक, हामीले गर्वका साथ दर्शकहरूलाई स्वागत गर्न सक्यौं ।’ ड्रोन सञ्चालन गर्ने तोकुशिमास्थित कम्पनी सर्भेका अध्यक्ष मासामी आबेले थपे, ‘यसले सुरक्षाकर्मी र दमकलकर्मीहरूको सुरक्षा सुनिश्चित गर्छ ।’
उत्तरपूर्वी जापानको सेन्डाई यस प्रणाली अपनाउने पहिलो नगरपालिकाहरूमध्ये एक थियो, जसले अक्टोबर २०२२ मा यसलाई सुरु गर्यो । सन् २०११ को विनाशकारी भूकम्प र सुनामीका बेला केही शहरका कर्मचारीहरू र स्वयंसेवक दमकलकर्मीहरूले बासिन्दाहरूलाई चेतावनी दिने प्रयासमा ज्यान गुमाएपछि शहरको निर्णय यसको दुःखद अनुभवबाट प्रभावित भएको थियो ।
आज, जब सुनामीको चेतावनी जारी गरिन्छ, दुई ड्रोन स्वचालित रूपमा तटरेखातिर उड्छन्, चेतावनीका आवाजहरू र आवाज सन्देशहरू प्रसारण गरेर समुद्र तटमा रहेका मानिसहरू र सर्फरहरूलाई सतर्क गराउँछन् । यो प्रणाली पहिलो पटक जुलाईमा रूसको कामचटका प्रायद्वीप नजिकैको भूकम्पको बेला वास्तविक परिस्थितिमा प्रयोग भएको थियो । सेन्डाईका एक शहर अधिकारीले भने, ‘कर्मचारीहरूलाई भेला हुन समय लाग्छ, विशेष गरी रातमा वा बिदामा, त्यसैले यो प्रणालीले उच्च प्रतिक्रियाशीलता प्रदान गर्दछ। यसले जीवन बचाउन सक्छ ।’
अन्य नगरपालिकाहरूले पनि प्रदर्शन परीक्षणहरू गरिरहेका छन् । मार्च २०२४ मा, इवाते प्रिफेक्चरको मियाकोले पनि क्यामेरा र लाउडस्पिकर जडान गरिएका ड्रोनहरू प्रयोग गरेर सुनामी खाली गर्ने अभ्यास गर्यो । सञ्चालकहरूले प्रत्यक्ष फुटेजको निगरानी गरे र खाली गर्ने कार्यमा संलग्न सहभागीहरूलाई ‘दायाँ जानुहोस्’ जस्ता निर्देशनहरू दिएर मार्गदर्शन गरे ।
अप्रिलमा, मध्य जापानको इशिगावा प्रिफेक्चरले त्सुबाटा शहरमा भारी वर्षाका कारण नदीमा बाढी आएको अनुकरण गर्दै यस्तै परीक्षणहरू गर्यो । यद्यपि, प्रिफेक्चरले अझै पूर्ण-स्तरीय सञ्चालनमा जान सकेको छैन । एक प्रिफेक्चर अधिकारीले भने, ‘विमानहरू महँगा छन्, र मर्मत लागत उच्च छ । सामान्य समयमा यसको प्रयोग गर्ने तरिकाहरू नभेटेसम्म हामी यसलाई ल्याउन सक्दैनौं ।’
चिबा विश्वविद्यालयका प्रोफेसर एमेरिटस र रोबोटिक्सका विशेषज्ञ केन्जो नोनमीका अनुसार लागत अझै पनि एउटा प्रमुख चुनौती बनेको छ । विपद् व्यवस्थापनका लागि प्रयोग गरिने अधिकांश ड्रोनहरू कस्टम-मेड हुन्छन्, जसको अर्थ व्यापक प्रयोग नभएसम्म मूल्यहरू घट्ने सम्भावना छैन । उनले भने, ‘राष्ट्रिय सरकारले विमान उपलब्ध गराउनु पर्छ वा तैनाथी र मर्मत लागत कभर गर्न मद्दत गर्नुपर्छ ।’
