टोकियो – प्याज काट्दा आँसु आउने र हातमा कडा गन्ध रहने समस्याबाट अब मुक्ति मिल्ने भएको छ । जापानको होक्काइडो टापुमा ‘स्माइल बल’ नामक यस्तो विशेष प्रजातिको प्याजको उत्पादन सुरु गरिएको छ, जसलाई काट्दा आँसु आउँदैन र काँचै खाँदा पनि पिरो हुँदैन । जापानको प्रसिद्ध खाद्य कम्पनी ‘हाउस फुड्स ग्रुप’ ले विकास गरेको यस प्याजको लोकप्रियता बढेसँगै सन् २०२९ सम्ममा यसको उत्पादन पाँच गुणाले बढाएर १,००० मेट्रिक टन पुर्याउने लक्ष्य राखिएको छ ।
यो प्रजातिको विकासको कथा रोचक छ । सन् १९९० को दशकमा ‘करी’ बनाउने क्रममा प्याज र लसुन मिसाउँदा किन हरियो हुन्छ भन्ने अध्ययन गर्दा वैज्ञानिकहरूले प्याजमा पिरोपन पैदा गर्ने एउटा विशेष इन्जाइम फेला पारेका थिए । सोही इन्जाइमको प्रतिक्रियालाई रोकेर सन् २०१२ मा ‘स्माइल बल’ प्याज विकसित गरियो। यस नवीन खोजका लागि अनुसन्धान टोलीले सन् २०१३ मा रसायनशास्त्रतर्फको ‘इग नोबेल पुरस्कार’ समेत प्राप्त गरेको थियो ।
सामान्य प्याजको पिरोपन हटाउन यसलाई पानीमा भिजाउने गरिन्छ, जसले गर्दा यसमा भएका पानीमा घुलनशील पोषक तत्वहरू नष्ट हुन्छन् । तर, ‘स्माइल बल’ लाई पानीमा भिजाउनु पर्दैन । यसलाई काँचै खान सकिने र पकाउँदा निकै गुलियो र नरम हुने भएकाले रेस्टुरेन्ट र सलाद पसलहरूमा यसको माग उच्च छ । यसको विकासमा २० वर्षदेखि संलग्न विशेषज्ञ नोरिया मासामुरा भन्छन्, ‘यसलाई अलि बाक्लो गरी काटेर जैतुनको तेल र नुनसँग सलादको रूपमा खाँदा यसको वास्तविक स्वाद पाइन्छ ।’
हाल यो प्याज मुख्यतया होक्काइडो क्षेत्रमा उत्पादन भइरहेको छ । प्रतिकूल मौसम र खडेरीमा पनि राम्रो उत्पादन दिने गरी यसको खेती विस्तार गरिँदैछ । हाल जापानका सुपरमार्केटहरूमा दुईवटा ठूला प्याजको मूल्य करिब २७८ देखि २९८ येन (करिब २५० नेपाली रुपैयाँ) कायम गरिएको छ । उपभोक्ताहरूले यसलाई मन पराउनु र किसानहरूले पनि यसको खेतीमा चासो देखाउनुले आगामी दिनमा ‘स्माइल बल’ प्याजको भविष्य उज्ज्वल देखिएको छ ।
