टोकियो – जापानमा चामलको मूल्यमा भारी वृद्धि भएको छ, तर विगतका महिनाहरूको तुलनामा वृद्धिको दर केही सुस्त देखिएको छ । शुक्रबार सार्वजनिक सरकारी तथ्याङ्कअनुसार जुलाई महिनामा गत वर्षको सोही अवधिको तुलनामा चामलको मूल्य ९०.७ प्रतिशतले बढेको हो ।
मूल्यवृद्धिका कारण आक्रोशित मतदाताहरूले लामो समयदेखि सत्तामा रहेको लिबरल डेमोक्रेटिक पार्टीलाई त्यागेपछि यस वर्षको चुनावमा प्रधानमन्त्री शिगेरु इशिबाको गठबन्धनले दुवै सदनमा बहुमत गुमाएको थियो । यसले उनको राजनीतिक भविष्य अनिश्चित बनाएको छ । सन् २०२३ को अत्यधिक गर्मीका कारण आपूर्तिमा समस्या, गत वर्षको ‘महाभूकम्प’को चेतावनीपछि उपभोक्ताले गरेको अनावश्यक खरिद र अन्य कारणले हालैका महिनाहरूमा चामलको मूल्य आकाशिएको हो ।
समग्रमा, जापानको मुख्य मुद्रास्फीति जुनको ३.३ प्रतिशतबाट घटेर जुलाईमा ३.१ प्रतिशतमा झरेको छ । तर, यो अझै पनि बैंक अफ जापान (BOJ) को २ प्रतिशतको लक्ष्यभन्दा माथि छ, जसले केन्द्रीय बैंकले यस वर्ष ब्याजदर बढाउने अपेक्षाहरूलाई बलियो बनाएको छ । ताजा खाद्य पदार्थको मूल्यबाहेकको यो आँकडा, बजारको ३.० प्रतिशतको अपेक्षाभन्दा थोरै बढी हो । ऊर्जाको मूल्यलाई समेत हटाउँदा उपभोक्ता मूल्य ३.४ प्रतिशतले बढेको छ, जुन जुन महिनाकै बराबर हो ।
केन्द्रीय बैंकले पछिल्लो पटक जनवरीमा ब्याजदर बढाए पनि मौद्रिक नीतिलाई थप कसिलो बनाउन हिचकिचाइरहेको छ । बैंकले लक्ष्यभन्दा माथिको मुद्रास्फीतिलाई चामलको मूल्यजस्ता अस्थायी कारकहरूको परिणामका रूपमा हेरेको छ ।
यसै महिना, अमेरिकी ट्रेजरी सचिव स्कट बेसेन्टले केन्द्रीय बैंक मुद्रास्फीति नियन्त्रणमा ‘समयभन्दा पछाडि’ रहेको भन्दै ब्याजदर बढाउन BOJ माथि थप दबाब दिएका थिए । क्यापिटल इकोनोमिक्सका अभिजीत सुर्यले भने, ‘आगामी महिनाहरूमा मुद्रास्फीति केही हदसम्म घट्ने सम्भावना भए तापनि यसले बैंक अफ जापानलाई अक्टोबरमा आफ्नो कसिलो चक्र पुनः सुरु गर्नबाट रोक्नु हुँदैन ।’
जुन महिनामा चामलको मूल्य एक वर्ष पहिलेको तुलनामा १००.२ प्रतिशत र मे महिनामा १०१.७ प्रतिशतले बढेको थियो । मूल्य नियन्त्रण गर्ने प्रयासस्वरूप प्रधानमन्त्री इशिबाले नयाँ कृषि मन्त्री नियुक्त गरेका छन् र उनको सरकारले आपतकालीन भण्डारबाट चामल बजारमा पठाएको छ । यसै महिनाको सुरुमा, सरकारले किसानहरूलाई चामलबाहेक अन्य बाली लगाउन प्रोत्साहन गर्ने दशकौँ पुरानो नीतिमा परिवर्तनको घोषणा गरेको थियो । उता, अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प पनि जापानले अमेरिकी चामलको आयात बढाओस् भन्ने चाहन्छन् ।
गत हप्ताको तथ्याङ्कले जापानको अर्थतन्त्र दोस्रो त्रैमासिकमा वार्षिक १.० प्रतिशतको दरले वृद्धि भएको देखाएको थियो, जसले अमेरिकी करहरूको प्रभाव अनुमान गरेभन्दा कम रहेको सङ्केत गर्छ । तर, बुधबार सार्वजनिक अन्य तथ्याङ्कले जुलाईमा संयुक्त राज्य अमेरिकातर्फको निर्यात १०.१ प्रतिशतले घटेको देखाएको छ, जसमा कारको निर्यात २८.४ प्रतिशतले घटेको छ ।
ट्रम्पले सुरुमा जापानमाथि १० प्रतिशतको चौतर्फी कर र कारहरूमा २७.५ प्रतिशतको अतिरिक्त शुल्क लगाएका थिए । टोयोटा र होन्डाजस्ता ठूला कम्पनीहरू समावेश भएको जापानको अटोमोबाइल उद्योगले देशको कुल रोजगारीमा करिब ८ प्रतिशत हिस्सा ओगटेको छ । गत महिना, जापानले एक व्यापार सम्झौता सुरक्षित गरेको थियो जसले २५ प्रतिशतको “पारस्परिक” करलाई १५ प्रतिशतमा झारेको थियो । जापानी कारहरूमा लाग्ने दर पनि १५ प्रतिशतमा घटाइएको छ, यद्यपि यो अझै कार्यान्वयनमा आउन बाँकी छ ।
