टोकियो – जापानको कृषि क्षेत्रले इतिहासकै सबैभन्दा कठिन चुनौतीको सामना गरिरहेको छ । सरकारी तथ्याङ्कअनुसार, देशको मुख्य श्रमशक्ति मानिने किसानहरूको सङ्ख्या पहिलोपटक १० लाखभन्दा तल झरेको छ । तीव्र गतिमा बढ्दो वृद्ध जनसङ्ख्या र युवा पुस्ताको कृषिमा घट्दो आकर्षणका कारण यो अवस्था सिर्जना भएको हो ।
जापानको कृषि, वन तथा मत्स्यपालन मन्त्रालयले हालै सार्वजनिक गरेको सर्वेक्षणअनुसार, गत फेब्रुअरीमा व्यावसायिक रूपमा खेतीपातीमा संलग्न व्यक्तिहरूको सङ्ख्या ९ लाख ८६ हजार ६ सयमा सीमित भएको छ । यो अघिल्लो वर्षको तुलनामा ४.८ प्रतिशतको गिरावट हो । सन् १९८५ देखि तुलनात्मक तथ्याङ्क राख्न थालिएयता किसानको सङ्ख्या यसरी लाखको अङ्कमा झरेको यो पहिलो पटक हो ।
जापानको कृषि क्षेत्रमा भएको यो सङ्कुचन निकै चिन्ताजनक देखिएको छ । सन् २०१० को तथ्याङ्क हेर्ने हो भने जापानमा २० लाखभन्दा बढी किसानहरू सक्रिय थिए । तर, मात्र १६ वर्षको अन्तरालमा यो सङ्ख्या ५० प्रतिशतभन्दा बढीले घट्नुले जापानको खाद्य सुरक्षा र ग्रामीण अर्थतन्त्रमा गम्भीर असर पार्ने सङ्केत गरेको छ ।
वृद्धहरूकै भरमा खेतीपाती
सर्वेक्षणले जापानको कृषि क्षेत्र पूर्ण रूपमा ज्येष्ठ नागरिकहरूको काँधमा अडिएको तथ्य उजागर गरेको छ । उमेरगत वर्गीकरणअनुसार:
७५ वर्ष वा सोभन्दा माथि: ३५.३ प्रतिशत
७० देखि ७४ वर्ष: २१.२ प्रतिशत
६५ देखि ६९ वर्ष: १३.७ प्रतिशत
यसको अर्थ, जापानका कुल किसानमध्ये झन्डै ७० प्रतिशत ६५ वर्षभन्दा माथिका छन् । नयाँ पुस्ताले कृषिमा भविष्य नदेख्नु र पुराना किसानहरूले उमेरका कारण अवकाश लिँदै जानुले यो पेसा नै लोप हुने खतरा बढेको छ।
व्यक्तिगत किसानहरूको सङ्ख्या घटे पनि कृषि क्षेत्रमा आबद्ध कम्पनी र संगठित व्यवस्थापन निकायहरूको सङ्ख्यामा भने सामान्य वृद्धि देखिएको छ । हाल यस्ता ३४,६०० वटा संस्थाहरू कार्यरत छन्, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा २.४ प्रतिशतले बढी हो । सरकारले साना किसानहरूको साटो ठूला कम्पनीहरूलाई यस क्षेत्रमा प्रोत्साहित गर्ने नीति लिएको छ ।
कृषि मन्त्रालयका अधिकारीहरूका अनुसार किसानहरूको सङ्ख्या घट्ने यो क्रम अझै केही वर्ष जारी रहनेछ । जापानको कृषि उत्पादन क्षमता कायम राख्न सरकारले अब साना र छरिएका कृषि जमिनलाई एकीकृत गरी ठूलो स्तरमा व्यावसायिक खेती गर्ने र अत्याधुनिक प्रविधिको प्रयोगमार्फत दक्षता बढाउने कार्यमा सहयोग गर्ने योजना बनाएको छ ।
