काठमाडौं – विश्वभर सूचना प्रविधि क्षेत्र तीव्र रूपमा परिवर्तन भइरहेका बेला कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) को विस्तारसँगै साइबर सुरक्षासम्बन्धी चुनौतीहरू पनि बढ्दै गएका छन् । व्यवसाय, बैंकिङ, शिक्षा, स्वास्थ्य तथा सरकारी सेवामा डिजिटल प्रणालीको प्रयोग बढेसँगै डाटा सुरक्षा अहिले प्रमुख चिन्ताको विषय बनेको छ ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार एआईले कामको गति, विश्लेषण क्षमता र स्वचालनमा ठूलो परिवर्तन ल्याए पनि यसको दुरुपयोगको जोखिम पनि उत्तिकै बढेको छ । नक्कली सामग्री उत्पादन, फिसिङ इमेल, स्वचालित ह्याकिङ प्रयास तथा व्यक्तिगत जानकारी चोरीजस्ता गतिविधिमा नयाँ प्रविधि प्रयोग हुन थालेको बताइएको छ ।
पछिल्ला वर्षहरूमा साना व्यवसायदेखि ठूला संस्थासम्म र्यान्समवेयर, डाटा ब्रीच र अकाउन्ट ह्याकिङ जस्ता आक्रमणको जोखिममा परिरहेका छन् । धेरै संस्थाले क्लाउड सिस्टम, रिमोट वर्क र अनलाइन ट्रान्ज्याक्सन बढाएपछि सुरक्षा प्रणालीलाई अझ मजबुत बनाउनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ ।
आईटी विज्ञहरूका अनुसार पासवर्ड व्यवस्थापन, टु-फ्याक्टर अथेण्टिकेसन, नियमित ब्याकअप, सफ्टवेयर अपडेट तथा कर्मचारी तालिम अहिले अनिवार्यजस्तै बनेका छन् । केवल प्रविधि खरिद गरेर मात्र सुरक्षा सुनिश्चित नहुने, प्रयोगकर्ताको सचेतना पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुने उनीहरूको भनाइ छ ।
नेपालमा पनि डिजिटल भुक्तानी, अनलाइन बैंकिङ, ई–कमर्स तथा सरकारी अनलाइन सेवाको विस्तारसँगै साइबर सुरक्षा सचेतना बढाउनुपर्ने आवश्यकता औंल्याइएको छ । पछिल्लो समय सामाजिक सञ्जाल अकाउन्ट ह्याक, नक्कली लिंक स्क्याम र ओटीपी ठगीजस्ता घटना बढ्दै गएको गुनासो आउने गरेको छ ।
विश्लेषकहरूका अनुसार आगामी वर्षहरूमा एआई, क्लाउड कम्प्युटिङ, साइबर सुरक्षा, डाटा एनालिटिक्स र अटोमेसन क्षेत्रमा रोजगारी तथा लगानी दुवै बढ्ने सम्भावना छ । त्यसैले आईटी क्षेत्रले अवसरसँगै सुरक्षा र नैतिक प्रयोगलाई पनि समान प्राथमिकता दिनुपर्ने देखिएको छ ।
समग्रमा, सूचना प्रविधिको भविष्य अझ उन्नत बन्दै गए पनि साइबर जोखिमलाई बेवास्ता गर्न नसकिने भएकाले व्यक्ति, संस्था र सरकार सबै तहमा तयारी आवश्यक देखिएको छ ।
