टोकियो – जापानका पूर्वप्रधानमन्त्री तोमिचि मुरायामाको १०१ वर्षको उमेरमा निधन भएको छ । सन् १९९४ जुनदेखि १९९६ जनवरीसम्म प्रधानमन्त्रीको रूपमा सेवा गरेका र जापानको युद्धकालीन अतिक्रमणका लागि एसियासँग माफी मागेर परिचित मुरायामाको शुक्रबार दक्षिणपश्चिमी जापानको एक अस्पतालमा वृद्धावस्थाका कारण निधन भएको उनको दलको स्थानीय शाखाले जनाएको छ ।
मुरायामा ४७ वर्षपछि जापानका पहिलो समाजवादी प्रधानमन्त्री बनेका थिए । उनले लामो समयदेखिका राजनीतिक प्रतिद्वन्द्वीहरू- उनको सोसियल डेमोक्रेटिक पार्टी (एसडीपी) र कन्जरभेटिभ लिबरल डेमोक्रेटिक पार्टी (एलडीपी) तथा अहिले अस्तित्वमा नरहेको सानो एलडीपी फुटेर बनेको नयाँ पार्टी साकिगाकेको अभूतपूर्व गठबन्धनको नेतृत्व गरेका थिए । आफ्नो १८ महिनाको कार्यकालमा मुरायामाले धेरै महत्त्वपूर्ण मुद्दाहरू सुल्झाए, यद्यपि उनको पार्टीलाई गठबन्धन साझेदारहरूसँग सम्झौता गरी आधारभूत नीतिहरू उल्टाएर आफ्नो पहिचान गुमाएको आरोप लागेको थियो ।
सन् १९९५ मा दोस्रो विश्वयुद्धको ५०औँ वार्षिकोत्सवमा मुरायामाले एउटा वक्तव्य जारी गरेका थिए, जसमा उनले जापानको औपनिवेशिक शासन र आक्रमणले पुर्याएको ‘अत्यधिक क्षति र पीडा’ प्रति ‘गहिरो पश्चात्ताप’ र ‘हार्दिक माफी’ व्यक्त गरेका थिए । यो ‘मुरायामा वक्तव्य’लाई त्यसपछिका सरकारहरूले पनि कायम राखेका छन् । उनको सरकारले सन् १९९४ मा हिरोसिमा र नागासाकीमा भएको आणविक बम आक्रमणका जीवित पीडितहरूलाई क्षतिपूर्ति प्रदान गर्न कानून पनि पारित गरेको थियो ।
यसका साथै, सन् १९९५ मा उनको सरकारले दोस्रो विश्वयुद्धको समयमा जापानी सेनाको वेश्यालयमा यौन दासत्वमा जबरजस्ती धकेलिएका महिलाहरूलाई क्षतिपूर्ति दिनको लागि अहिले अस्तित्वमा नरहेको अर्ध-सरकारी राहत संस्था ‘एसियाली महिला कोष’ स्थापना गरेको थियो । दक्षिणपश्चिमी जापानको ओइटा प्रान्तका मूल निवासी मुरायामाले कुमामोटो र निगाटा प्रिफेक्चरमा मिनामाटा पारो विषाक्तताका घटनाहरूको समाधानका लागि एक खाका पनि तयार पारेका थिए ।
एसडीपी प्रमुखको रूपमा, मुरायामाले सेल्फ-डिफेन्स फोर्सेज, जापान-अमेरिका सुरक्षा सन्धि, हिनोमारु झण्डा र किमिगायो राष्ट्रगानको वैधानिकतालाई स्वीकार गरे, जुन सबैलाई उनको पार्टीले पहिले प्रतिरोध गर्दै आएको थियो । सन् १९९५ मा उनले धेरै ठूला संकटहरूको सामना पनि गरे, जसमा ६,००० भन्दा बढी मानिसको ज्यान लिएको ग्रेट हान्शिन भूकम्प र आउम शिन्रिक्यो पंथद्वारा टोकियो सबवे सारिन नर्व ग्यास आक्रमण समावेश छन् ।
ओकिनावामा तीन अमेरिकी सैनिकद्वारा एक स्कुलकी छात्राको अपहरण र बलात्कारले जापानमा अमेरिकी सैन्य उपस्थितिविरुद्ध ठूलो स्थानीय विरोध प्रदर्शनलाई समेत जन्म दिएको थियो । उनले सन् १९९६ जनवरीमा अचानक राजीनामा दिए र उनको उत्तराधिकारीको रूपमा सन् १९९३ यताका पहिलो एलडीपी प्रधानमन्त्री र्युतारो हाशिमोटो आए । यस महिनाको सुरुमा दोस्रो विश्वयुद्धको ८० वर्षपछि आफ्नै सन्देश जारी गरेका निवर्तमान प्रधानमन्त्री शिगेरु इशिबाले मुरायामाको कार्यकालमा धेरै घटनाहरूलाई सम्हाल्ने उनको प्रयासको प्रशंसा गरे ।
प्रधानमन्त्रीले एक वक्तव्यमा भने, ‘उनले धेरै कठिनाइहरूको सामना गर्न आफ्नो प्रयास समर्पित गरे। म हार्दिक श्रद्धाञ्जली व्यक्त गर्दछु ।’ एसडीपीसँग आज संसदमा तीन सीटहरू छन् । पार्टी प्रमुख मिजुहो फुकुशिमाले सामाजिक सञ्जालमा लेख्दै उनलाई आफ्नो ‘राजनीतिक पिता’ भने र उनको युद्ध वक्तव्य ‘महान राजनीतिक महत्व’को रहेको बताइन् । उनले लेखिन्, ‘म साँच्चै दुःखी छु । जब म ओइटा भ्रमण गर्थेँ, उनले मलाई आफ्नो घरमा ‘जारी राख, जारी राख’ भन्दै प्रोत्साहित गर्थिन् ।’
मेइजी विश्वविद्यालयबाट स्नातक गरेपछि र ओइटा शहर तथा प्रान्त सभाको सदस्यको रूपमा सेवा गरिसकेपछि मुरायामा सन् १९७२ मा पहिलो पटक प्रतिनिधिसभामा निर्वाचित भएका थिए । प्रतिनिधिसभामा आठ कार्यकाल सेवा गरिसकेपछि, उनले सन् २००० जुनमा पुनः निर्वाचन नखोजिकन राजनीतिबाट सन्यास लिए । पछिका वर्षहरूमा, उनले जापान-उत्तर कोरिया सम्बन्ध सुधार र शान्ति-सम्बन्धित कार्यहरू प्रवर्द्धनमा आफूलाई समर्पित गरे । मुरायामाको निधनले जापानी राजनीतिमा एक युगको अन्त्य भएको छ, तर उनको शान्ति र मेलमिलापको विरासत सधैं जीवित रहनेछ ।
