आधुनिक जीवनशैली, अत्यधिक मोबाइल प्रयोग, अनियमित दिनचर्या र बढ्दो मानसिक तनावका कारण पछिल्लो समय पर्याप्त निद्रा नपुग्ने समस्या विश्वभर गएको छ । स्वास्थ्य विशेषज्ञहरूका अनुसार निद्रा केवल आरामको माध्यम मात्र नभई शरीर र मस्तिष्कलाई पुनः सक्रिय बनाउने अत्यावश्यक जैविक प्रक्रिया हो । पर्याप्त निद्रा नपुग्दा शारीरिक तथा मानसिक स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पर्न सक्छ ।
चिकित्सकहरूका अनुसार वयस्क व्यक्तिले दैनिक कम्तीमा ७ देखि ८ घण्टा गुणस्तरीय निद्रा लिनु आवश्यक मानिन्छ । तर पछिल्ला वर्षहरूमा युवापुस्तामा रातिसम्म मोबाइल, सामाजिक सञ्जाल, भिडियो सामग्री तथा गेममा व्यस्त रहने बानीका कारण निद्राको समय घट्दै गएको छ ।
विशेषज्ञहरू भन्छन्, लगातार निद्रा कम हुँदा सबैभन्दा पहिले मस्तिष्कमा असर पर्छ । स्मरणशक्ति कमजोर हुने, ध्यान केन्द्रित गर्न कठिन हुने, निर्णय क्षमता घट्ने तथा चिडचिडापन बढ्ने समस्या देखिन सक्छ । लामो समयसम्म लगातर निद्राको कमीले मानसिक तनाव, चिन्ता र डिप्रेसनको जोखिमसमेत बढ्न सक्ने चिकित्सकहरू बताउँछन् ।
शारीरिक स्वास्थ्यमा पनि यसको प्रत्यक्ष प्रभाव पर्ने गरेको छ । पर्याप्त निद्रा नपाउँदा शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता कमजोर हुन सक्छ, जसले गर्दा संक्रमणको जोखिम बढ्छ । साथै उच्च रक्तचाप, मुटुसम्बन्धी समस्या, मोटोपन तथा डायबिटिजजस्ता दीर्घरोगको सम्भावना पनि बढ्ने अध्ययनहरूले देखाएका छन् ।
स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार निद्राको कमीले शरीरको हर्मोन सन्तुलनमा समेत असर पार्छ । विशेषगरी भोक नियन्त्रण गर्ने हर्मोन प्रभावित हुँदा अत्यधिक भोक लाग्ने र अस्वस्थ खानपानतर्फ आकर्षण बढ्ने गर्छ । यसले तौल वृद्धि र मोटोपनको जोखिम बढाउन सक्छ ।
विशेषज्ञहरूले राति सुत्नुअघि अत्यधिक मोबाइल वा ल्यापटप प्रयोग नगर्न सुझाव दिएका छन् । मोबाइल तथा अन्य डिजिटल स्क्रिनबाट निस्कने निलो प्रकाशले मस्तिष्कलाई सक्रिय राख्ने भएकाले निद्रा लाग्न ढिलाइ हुन सक्छ । सुत्नुभन्दा कम्तीमा आधा घण्टा अगाडि डिजिटल उपकरणबाट टाढा रहन चिकित्सकहरू सल्लाह दिन्छन् ।
त्यसैगरी नियमित समयमै सुत्ने बानी, क्याफिनयुक्त पेय पदार्थको कम प्रयोग, हल्का व्यायाम तथा शान्त वातावरणले गुणस्तरीय निद्रामा सहयोग पुग्ने बताइएको छ ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार लगातार निद्रा समस्या भइरहे त्यसलाई सामान्य रूपमा लिनु हुँदैन । लामो समयसम्म निद्रा नपुग्दा शरीरमा दीर्घकालीन स्वास्थ्य समस्या विकसित हुन सक्ने भएकाले आवश्यक परे चिकित्सकीय परामर्श लिनुपर्ने सुझाव दिइएको छ ।
समग्रमा, स्वस्थ जीवनका लागि पर्याप्त निद्रा आधारभूत आवश्यकता भएको स्वास्थ्यकर्मीहरू बताउँछन् । व्यस्त जीवनशैलीबीच पनि निद्रालाई प्राथमिकतामा राख्न सके शारीरिक र मानसिक स्वास्थ्य दुवै सन्तुलित राख्न सकिने उनीहरूको भनाइ छ ।
