टोकियो – जापानभरका ३४ वटा फोहोर पानी प्रशोधन केन्द्रहरूको ढलको लेदो (सेवेज स्लज) मा सम्भावित हानिकारक PFAS रसायनहरू भेटिएको छ । क्योटो विश्वविद्यालयको एक टोलीले गरेको अध्ययनमा विश्वव्यापी रूपमा नियमन गरिएको PFOS नामक रसायन लगभग सबै नमुनाहरूमा पाइएको बुधबार सार्वजनिक गरिएको छ ।
यो अध्ययनले उक्त रसायन देशभर फैलिएको हुनसक्ने तथ्यलाई बल पुऱ्याएको छ । जापान सरकारले ढलको लेदोलाई मलको रूपमा प्रयोग गर्न प्रोत्साहन गरिरहेको छ, तर लेदोबाट बनेका उत्पादनहरूमा PFAS को मात्राका लागि कुनै दिशानिर्देश तोकेको छैन । PFAS, १०,००० भन्दा बढी कृत्रिम रसायनहरूको समूहको एक सामान्य शब्द हो जसमा PFOS (परफ्लोरोअक्टेनसल्फोनिक एसिड) र PFOA (परफ्लोरोअक्टानोइक एसिड) जस्ता रसायनहरू पर्दछन् ।
यी रसायनहरूलाई ‘सनातन रसायन’ (forever chemicals) पनि भनिन्छ किनभने यिनीहरू सजिलै नष्ट हुँदैनन् र वातावरणीय प्रदूषकको रूपमा माटो र पानीमा जम्मा भएर बस्छन् । PFAS हरू आगो निभाउने फोम र नटाँसिने भाँडाकुँडाको लेपन जस्ता विभिन्न उत्पादनहरूमा प्रयोग गरिन्छन् । अध्ययनको विश्लेषण गरेका क्योटो विश्वविद्यालयका सह-प्राध्यापक काजुयुकी ओशिताले भने, ‘जापानको ढलको लेदोमा स्वास्थ्यलाई हानि पुऱ्याउन सक्ने मानिएको PFOS सामान्य रूपमा पाइने सम्भावना छ,’ उनले थपे, ‘तथ्याङ्कको सङ्कलनले भविष्यमा यससम्बन्धी दिशानिर्देश बनाउन सहयोग पुग्ने आशा छ ।’
हालै जापानमा गरिएका विभिन्न सर्वेक्षणहरूले खानेपानी, नदीहरू, कारखानाहरू, अमेरिकी सैन्य अखडाहरू र जापानको आत्म-रक्षा बलका सुविधाहरू वरपर PFAS प्रदूषण देखाएका छन्, जसले सम्भावित स्वास्थ्य जोखिमबारे विज्ञहरूको चिन्तासँगै आम जनतामा पनि चासो बढाएको छ । ‘दीर्घकालीन जैविक प्रदूषकसम्बन्धी स्टकहोम महासन्धि’ अनुसार जापानले सिद्धान्ततः PFOS, PFOA र अर्को प्रकारको PFAS रसायन PFHxS को उत्पादन र आयातमा प्रतिबन्ध लगाएको छ ।
क्योटो विश्वविद्यालयको टोलीले उत्तरी जापानको होक्काइदोदेखि दक्षिणी जापानको ओकिनावासम्मका ३४ प्रशोधन केन्द्रहरूमा PFOS सहित ३० प्रकारका PFAS रसायनहरूको विश्लेषण गरेको थियो । अध्ययनमा PFOS को मात्रा प्रतिग्राम ५.१ नानोग्राम पाइएको थियो भने सबैभन्दा बढी ६९ नानोग्रामसम्म भेटिएको थियो । ३४ मध्ये ३३ स्थानमा PFOS को उपस्थिति पुष्टि भएको थियो भने PFAS रसायनहरू भेटिएका २१ स्थानमा यसको मात्रा सबैभन्दा बढी थियो ।
यो सर्वेक्षण यस्तो समयमा आएको हो जब कृषि मन्त्रालयले सन् २०३० सम्ममा ढलको लेदोबाट बनेको मलको प्रयोगलाई सन् २०२१ को स्तरभन्दा दोब्बर बनाउने लक्ष्य राखेको छ, किनकि सरकारले घरेलु स्रोतबाट मल उत्पादनको दर बढाउन खोजिरहेको छ । यद्यपि, मन्त्रालयका एक अधिकारीले भने, ‘PFAS को मात्रा पत्ता लगाउनै नसकिने स्तरमा अत्यन्तै कम छ । यसलाई प्रयोग गर्दा कुनै समस्या छैन ।’
कृषि, वन तथा मत्स्यपालन मन्त्रालयले गत वर्ष यस्ता मलहरूको ८६ वटा नमुनाको अध्ययनमा आधारित तथ्याङ्क सार्वजनिक गरेको थियो । विदेशमा भने PFAS सम्बन्धी नियमहरू कडा हुँदै गइरहेका छन् । अमेरिकी वातावरणीय संरक्षण एजेन्सीले जनवरीमा माटो सुधारक वा मलको रूपमा प्रयोग हुने ढलको लेदोमा पाइने PFAS को मानव स्वास्थ्यमा पर्ने विषाक्तता मूल्याङ्कन सार्वजनिक गरेको थियो । यसले रसायनको थोरै मात्राले पनि किसान र वरपरका बासिन्दाहरूलाई स्वास्थ्य जोखिम निम्त्याउन सक्ने बताएको थियो ।
जापान सरकारले आगामी अप्रिलदेखि खानेपानीमा PFOA र PFOS को स्तरलाई नियमन गर्ने भएको छ । यदि रसायनको मात्रा प्रतिलिटर ५० नानोग्रामभन्दा बढी पाइएमा खानेपानी सञ्चालकहरूले पानीको गुणस्तर सुधार गर्नुपर्नेछ ।
