टोकियो – जापानको राजधानी टोकियोस्थित एक मसाज पार्लरमा १२ वर्षीया थाई बालिकालाई यौन दुर्व्यवहारका लागि बाध्य पारिएको घटनाले जापानमा हल्लीखल्ली मच्चाएको छ । यस महिनाको सुरुमा मसाज पार्लरका मालिक र बालिकाकी आमालाई पक्राउ गरिएपछि यो जघन्य अपराध सार्वजनिक भएको थियो । बालिकाकी आमाले नै उनलाई जापान ल्याएर मसाज पार्लरमा सुम्पिएको आरोप छ ।
जापानमा मानव बेचबिखनविरुद्ध कार्यरत संस्था ‘नट फर सेल जापान’की प्रमुख मारिको यामाओकाले भनिन्, ‘यो घटना मानव बेचबिखनविरुद्ध वकालत गर्ने विज्ञहरूका लागि पनि चकित पार्ने खालको थियो ।’
यस घटनालाई प्रकाशमा ल्याउने तरिकाबारे सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा के थियो भने ती बालिका – एउटा विदेशी देशमा जहाँ उनले स्थानीय भाषा बुझ्दिनथिन् – आफैं टोकियो क्षेत्रीय अध्यागमन ब्यूरोमा पुगेर अधिकारीहरूलाई आफ्नो अवस्थाबारे जानकारी दिइन् । उनको यस कार्यले अपराधको प्रारम्भिक खुलासा र त्यसपछिका गिरफ्तारीहरू निम्त्यायो ।
यामाओकाले भनिन्, ‘यसले हामीलाई यो सोच्न बाध्य बनायो कि कति पीडितहरू छन् जो (बालिकाले जस्तै अधिकारीहरूलाई जानकारी दिन) चाहन्छन् तर सक्दैनन्, जुन कुरा हामीले पूर्ण रूपमा बुझेका थिएनौं । हामी यस मामिलालाई अपवादको रूपमा हेर्छौं । यद्यपि, यस्ता घटनाहरू निश्चित रूपमा सम्भव छन्, र यो पनि सम्भव छ (यद्यपि हामी यस बिन्दुमा निर्धारण गर्न सक्दैनौं) कि तिनीहरू भविष्यमा बढ्न सक्छन् वा पहिले नै बढिरहेका हुन सक्छन् ।’
सरकारले सार्वजनिक गरेको पछिल्लो तथ्यांकअनुसार गत वर्ष ६६ जनालाई मानव बेचबिखन पीडितका रूपमा संरक्षणमा राखिएको थियो । तीमध्ये ५८ जना (सबै ४१ जना नाबालिगसहित) जापानी नागरिक थिए । बाँकी सात जना फिलिपिन्सका र एक जना इन्डोनेसियाका थिए । तर, मानव बेचबिखन पीडितहरूलाई सहयोग गर्ने संस्थाहरूसँग सम्भावित पीडितहरूले कति पटक परामर्श गर्छन् भन्ने आधारमा यो सरकारी आँकडा ‘केवल हिमशैलको टुप्पो मात्र हो ।
मानव बेचबिखन दशकौंदेखि देशमा एक मुद्दा रहँदै आएको छ, तर यो कसरी गरिन्छ र कसलाई लक्षित गरिन्छ भन्ने कुरा निरन्तर परिवर्तन भइरहेको छ, जसले गर्दा कानूनी प्रणालीलाई यसलाई पछ्याउन झन्झन् गाह्रो भइरहेको छ ।
सन् १९८० र ९० को दशकमा विदेशी देशहरूबाट वयस्क महिलाहरूको बेचबिखनका घटनाहरू बढी थिए । धेरैजसो अवस्थामा, पीडितहरूलाई वेट्रेस वा कारखानाको जागिरको प्रलोभन देखाएर जापान आउन झुक्याइन्छ, तर आइपुगेपछि उनीहरूलाई धम्की दिइन्छ, बन्द गरिन्छ वा उनीहरूको राहदानी जफत गरिन्छ, र यौन सेवाहरू प्रदान गर्न बाध्य पारिन्छ ।
मानव बेचबिखनमाथि कारबाही गर्न अन्तर्राष्ट्रिय दबाबले जापानलाई अपराध नियन्त्रण गर्न प्रयास गर्न बाध्य तुल्यायो, जस्तै २००५ मा मनोरन्जन भिसाका लागि शर्तहरू कडा पार्नु – जुन त्यसबेलासम्म सिन्डिकेटहरूले पीडितहरूलाई देशमा बेचबिखन गर्न अक्सर प्रयोग गर्थे ।
तर यस कदमले मानव बेचबिखन गर्नेहरूलाई विवाह भिसामा सर्न बाध्य तुल्यायो – कागजातमा, बेचबिखन गरिएका महिलाहरू जापानी पुरुषहरूसँग विवाहित देखिन्थे । ‘फाइदा उठाउन चाहने मानिसहरूले (कानून) वरिपरि घुम्न विभिन्न तरिकाहरू खोजिरहेका छन्,’ यामाओकाले भनिन्, ‘विद्यार्थी भिसा जस्ता अन्य प्रकारका भिसाहरू पनि केही अवस्थामा प्रयोग गरिन्छ ।’
यामाओकाले मानव बेचबिखन पीडितहरूको अर्को समूहमा पनि ध्यान आकर्षित गरिन्: श्रम शोषणका लागि देशमा ल्याइएकाहरू । प्राविधिक इन्टर्न कार्यक्रमको दुरुपयोगलाई उदाहरणका रूपमा उद्धृत गर्दै, उनले भनिन् कि यस्ता मामिलाहरू नियन्त्रण गर्न अझ गाह्रो हुन्छ किनभने व्यक्तिहरूलाई जापानमा बेचबिखन गरिएको थियो वा उनीहरू आफ्नै इच्छाले आएका थिए भनेर निर्धारण गर्न गाह्रो हुन्छ ।
हालका वर्षहरूमा देखिएको अर्को प्रवृत्ति घरेलु मानव बेचबिखनको वृद्धि हो । सरकारी तथ्यांकअनुसार सन् २००० को शुरुवातदेखि विदेशी पीडितहरूको संख्या घटेको छ भने घरेलु पीडितहरूको संख्या बढेको छ । ‘एउटा कारक जापानको अर्थव्यवस्थामा आएको गिरावट हो,’ यामाओकाले व्याख्या गरिन्, ‘गरिबीमा परेका महिलाहरूको फाइदा उठाउँदै, जापानभित्रै शोषणका लागि लक्षित गर्न सकिने धेरै मानिसहरू छन्, विदेशबाट मानिसहरू ल्याउनु नपर्ने – जुन परिवर्तन हामीले देखिरहेका छौं ।’
जापानमा हालैको मानव बेचबिखनलाई अनलाइनमा सर्ने प्रवृत्तिले पनि चित्रण गरेको छ, जसमा पीडितहरूको भर्तीका साथै ग्राहक खोज्ने काम पनि इन्टरनेटमार्फत भइरहेको छ । यसले सम्भावित पीडितहरूको दायरा फराकिलो बनाएको छ र कानून प्रवर्तनको नियन्त्रणलाई झन्झन् गाह्रो बनाएको छ – जुन भविष्यमा सामना गर्नुपर्ने अर्को ठूलो चुनौती हो ।
